Brouwershaven

Van Ark

Deelgebieden bij dit artikel:
Stadswaag_Brouwershaven - Kantoor_van_het_Loodswezen_Brouwershaven - Schendersweg - Stadhuis_Brouwershaven - Tonnenmagazijn_Brouwershaven - Brouws_Museum_Brouwershaven - Schendersweg - Markt_48,_Brouwershaven - Markt_44,_Brouwershaven - Windmolen_“Windlust”,_Brouwershaven - Windmolen_“De_Haan”,_Brouwershaven - Sint_Nicolaaskerk_Brouwershaven - Markt_19,_Brouwershaven - Markt_4,_Brouwershaven - Haven_Noordzijde_7,_Brouwershaven - Haven_Noordzijde_8,_Brouwershaven - Haven_Noordzijde_9,_Brouwershaven - Brouwershaven,_Schouwen-Duiveland - Haven_Noordzijde_10,_Brouwershaven - Haven_Noordzijde_24,_Brouwershaven - Haven_Noordzijde_28,_Brouwershaven - Vestingwerken_van_Brouwershaven,_Brouwershaven - Haven_Noordzijde_31,_Brouwershaven - Vm._Vissershaven,_Brouwershaven - Haven_Noordzijde_33-35,_Brouwershaven - Haven_Noordzijde_38,_Brouwershaven - Haven_Zuidzijde_15,_Brouwershaven - Haven_Zuidzijde_21,_Brouwershaven - Haven_Zuidzijde_18,_Brouwershaven - Noorddijkstraat_5,_Brouwershaven - Jacob_Catsstraat_1,_Brouwershaven - Vestingwerken_van_Brouwershaven,_Schouwen_Duiveland - Molen_de_Haan_Brouwershaven

Verzamelgebieden waar dit artikel bijhoort:
Zeeland - Brouwershavense_Gat - Oudland_Schouwen-Duiveland - Agrarisch_landschap_Schouwen-Duiveland - - Schouwen-Duiveland - Brieversweg_15,_Eede - Nederzettingstype_Dijk-_en_wegdorp,_Schouwen-Duiveland - Historische_bomen_van_Schouwen-Duiveland,_Schouwen-Duiveland - Nieuwland_Schouwen-Duiveland

[bewerk] Algemeen

De vissersstad Brouwershaven, ligt in het noordelijke deel van het eiland Schouwen-Duiveland aan het Brouwershavense gat en de Grevelingen. In de 16e en 17e eeuw was de stad een belangrijke haven, nu is het een paradijs voor plezier- en jachtvaart.

[bewerk] De naam Brouwershaven

Brouwershaven zou van de Indogermaans taal afstammen. Brouwen in het Indogermaans betekent immers zich heftig bewegen, koken. Brouwershaven heeft zijn naam dus waarschijnlijk te danken aan de sterke stroming en het woeste, kolkende water van het Brouwershavense Gat. Deze brouwende branding diende getrotseerd te worden alvorens in de behouden haven afgemeerd kon worden. De spreuk op het zegel van de Hervormde gemeente van Brouwershaven luidt dan ook terecht: “Deus portus naufrago securus” (God is een behouden haven voor een schipbreukeling).

[bewerk] Geschiedenis

Brouwershaven werd rond 1285 gestichtals haven van het meer westelijk gelegen Brijdorpe.Voor de stichting van de nieuwe stad had de Hollandse graaf Floris V land gekocht van de edelman Jan van Renesse^[1]. De haven moest dienen als de,noordelijke tegenpool van de havenstad Zierikzee. Aan deze ligging waren immers tal van voordelen verbonden: De nieuwe haven zou dichter bij de Noordzee liggen dan Zierikzee, en bovendien kende het zeegat tussen Grevelingen en de Noordzee veel minder gevaarlijke zandbanken dan in de monding van de Oosterschelde. Ook de handelsweg naar Dordrecht, de belangrijkste stapelplaats van de middeleeuwen, was veel korter. Door de nieuwe haven dacht de edelman zijn machtspositie te verstevigen.

De stad groeide algauw uit tot een waar handelsmekka waar naast de visvangst en de vangst van schaaldieren de handel in bier, wijn, steen, wol, vlas, zout, rapen, bieten en meekrap een belangrijke bron van inkomsten vormde. De kades werden langer en het aantal opslagplaatsen groeide zienderogen. In 1477 was het aanzien van Brouwershaven zodanig gestegen dat Johanna van Beieren haar de stadsrechten verleende. Toch krijgt de haven geen plaats in de Staten van Zeeland waardoor ze steeds een smalstad is gebleven.

In de zestiende eeuw werd de stad versterkt door middel van een vesting met vijf poorten. De noordzijde was versterkt met vier bastions. In 1820 werd de vesting ontmanteld.

Deze voorspoed bleef echter niet duren. Doordat steeds meer andere steden de functie van doorvoerhaven overnamen en de vangst van zeedieren niet groeide, lag Brouwershaven algauw economisch achter. Wanneer in 1682 de stad ook nog eens getroffen wordt door een nietsontziende stormvloed die alle gebouwen en bruggen wegspoelde en het land onder een dikke laag slib bedekte, lijkt de bloeiperiode van de haven definitief voorbij.

Echter, honderdvijftig jaar later bloeit Brouwershaven weer op door het dichtslibben van het Goereese Gat waardoor Rotterdam de behoefte kreeg aan een doorvoerhaven naar zee. Brouwershaven diende in die dagen als overslaghaven van lading en passagiers. De stad begon weer te floreren als nooit tevoren en economie kende weer een hoogtpunt. De welstand van de stad werd weerspiegeld in de nieuwe gebouwen die aan het oppervlak verrezen: Het kantoor van het Loodswezen, het Tonnenmagazijn maar ook kantoren en verschillende horeca-instellingen, maar liefst zevenentwintig, zagen het daglicht. Daarnaast werd het stadsbeeld bepaald door vele voorname en vooraanstaande personen van over de hele wereld die naar de stad afreizen. Er komt als eerste in Nederland telegraafverbinding met Rotterdam. Een Rotterdamse zakenman laat zelfs een badhotel bouwen. In deze periode kreeg de stad haar huidige uitzicht. Vooral in de periode tussen 1830 en 1870 werd veel gebouwd. De bebouwing aan de dijkjes breidde zich uit met talrijke arbeiderswoningen. In 1864 werd een deel van de haven gedempt, hier bevindt zich tegenwoordig de markt. De rest van de haven werd uitgediept en voorzien van nieuwe kaden en een nieuwe spuisluis. Het standbeeld van, in Brouwershaven geboren, Jacob Cats werd naar het nieuwe havenplein verplaatst.

In 1870 keert het tij. De Nieuwe Waterweg, die Rotterdam een rechtstreekse verbinding naar de Noordzee verschafte, wordt gegraven. Brouwershaven dient niet langer als doorvoerhaven. Sindsdien werd landbouw naast de visserij het voornaamste middel van bestaan. Het zal tot na de watersnoodramp van 1953 duren eer de smalstad, door de aanleg van prestigieuze jachthavens en stimulering van het toerisme, opnieuw tot leven komt.

[bewerk] Het huidige Brouwershaven en haar ruimtelijke kwaliteit

[bewerk] Indeling van de stad

Vandaag de dag markeren honderden jachten in de verschillende jachthavens het historische centrum van de stad. Zelfs de voormalige vissers-en handelshaven in het stadscentrum is ingericht als jachthaven. Verschillende historische gebouwen bepalen het pittoreske stadsbeeld: De Stadswaag met haar felversierde 17e eeuwse gevel, de flamboyante renaissancegevel van het stadhuis, het immense Tonnenmagazijn dat nu als gemeenschapscentrum dienst doet, de driebeukige N.H. Sint Nicolaaskerk en de Korenmolen De Haan vormen de grootste toeristische trekpleisters van de stad.

Het stratenpatroon van het historische stadsgedeelte wordt gekenmerkt door straten die loodrecht op of evenwijdig met de Havenkades lopen. De bebouwing bevindt zich meestal op hoger gelegen delen zoals de Havenkades zelf en de dijken. De Markt en de kades vormen het centrum van de historische kern. Hier bevinden zich de rijkste en meest fraaie monumenten. In de achtergelegen straten (Sleepstraat en de Nieuwstraat) is de bebouwing beduidend kleinschaliger en minder rijk versierd.

[bewerk] De ruimtelijke kwaliteit

De gehele historische binnenstad van vroegere vestingstad Brouwershaven is door zijn hoge historische waarde van bebouwing en stedenbouwkundigpatroon benoemd tot Rijksbeschermd stadsgezicht. De oorspronkelijke bebouwing van de historische kern van de stad is voor een groot deel intact gebleven en nog steeds in gebruik. Daarnaast is nog steeds een deel van de oorspronkelijke kern omwald en omgracht. Het grootste deel van de huidige bebouwde kom ligt binnen de begrenzing van deze oorspronkelijke stadswallen. Vooral het gebied rond de haven geniet, door de aanwezigheid van talrijke monumenten zoals het voormalige Tonnenmagazijn en het stadhuis, een hoge cultuurhistorische waarde waar men met zorg dient mee om te gaan. Over de hele historische kern is welstandsniveau één van toepassing. Dit is gericht op het behoud van de monumentale aanzichten en wil ervoor zorgen dat nieuwe inpassingen zorgvuldig in het historische beeld passen. Dit wil echter niet zeggen dat een eigentijdse vormgeving wordt uitgesloten.

[bewerk] Welstandscriteria

Om de potentiële opdrachtgevers en professionals duidelijkheid te geven, heeft de gemeente Schouwen-Duiveland criteria opgesteld. Op deze manier tracht de gemeente de ruimtelijke kwaliteit van de stad te waarborgen.

Hieronder volgt een overzicht van de voor de stad vooropgestelde algemene welstandscriteria:

[bewerk] Algemeen

• Behouden van de cultuurhistorische waarde van de historische kern van Brouwershaven.
• Behouden van de individuele herkenbaarheid van bebouwing binnen het samenhangende gevelbeeld.
• Het is wenselijk voorafgaand aan een bouwplan kleurhistorisch onderzoek te verrichten.

[bewerk] Plaatsing

• Plaatsing in de bestaande rooilijn of bij verspringing binnen de uitersten van de belendingen.
• Behouden van bestaande gesloten gevelwanden.
• Behouden van oorspronkelijke positie en oriëntatie bij renovatie en (vervangende) nieuwbouw.

[bewerk] Massa en vorm

• Bouwmassa’s wat betreft maat en schaal afstemmen op belendingen (aangrenzende percelen).
• Voorgevel uitvoeren als lijst- of topgevel
• Ontsluiting minimaal aan de voorzijde situeren.

[bewerk] Gevelkarakteristiek

• Respecteren van oorspronkelijke bouwstijl en materialisering bij renovatie of verbouwing.
• Respecteren van oorspronkelijke gevelkenmerken, -geleding en -opbouw bij renovatie of verbouwing.
• Streven naar individuele presentatie per pand door middel van gevelkarakteristieken;
• Uitsluiten van gesloten gevels aan de straatzijde.
• Streven naar verticale geleding voorgevels.

[bewerk] Detaillering, kleur en materiaal

• Detaillering uitvoeren in harmonie met gebouw en omgeving.
• Respecteren van oorspronkelijke materialisering bij renovatie of verbouwing;
• Voor kozijnen zijn andere materialen dan hout niet toegestaan.
• Kunststof toepassingen zijn niet toegestaan.
• Betonnen dakpannen zijn niet toegestaan.
• Toepassing van sterk contrasterende kleuren en materialen is niet toegestaan.
• Behouden van authentieke vensterindeling en kozijnprofielen.
• Behouden van authentieke detailleringen, ornamenten en overige gevelversieringen.

[bewerk] Galerij

Brouwershaven: muraltmuurtjes